كارگاههاي غيرقانوني روغن هاي تصفيه شده؛
تهديد كنندگان محيط زيست, صنعت و اقتصاد كشور
نشريه نفت پارس – ديماه 1383—به گفته كارشناسان، ميزان مصرف محصولات روانكار در كشور، سالانه حدود700 هزار تن است. طبعاً به تناسب اين مقدار روغن مصرف شده، روغن كاركرده و مستعمل توليد خواهد شد.اين در حالي است كه آمار وزارت صنايع از بازيافت روغن هاي مستعمل، خبر از ظرفيت واقعي280 هزار تن تصفيه دوم روغن در كارگاهها و كارخانه هاي مجاز در كشور را مي دهد.بر اساس اين آمار، خوشبينانه ترين وضعيت بازيافت روغن هاي مستعمل در كارگاه هاي مجاز كشور تنها بخشي كمتر از نصف كل ميزان توليد شده را نشان مي دهد و در اين ميان حدود200 هزار تن روغن كاركرده در دسترس كارگاه هاي غيرمجازي قرار دارد كه با بازيافت غيراستاندارد، انواع روغن هاي تقلبي را روانه بازار روانكارها مي كنند.
ورود اين گونه محصولات تقلبي در بسته بندي هاي مشابه روغن هاي استاندارد، باعث سلب اطمينان رانندگان و ديگر مصرف كنندگان روانكارها شده است، تا جايي كه رانندگان بسياري براي جلوگيري از ورود روغن موتورهاي تقلبي به موتور اتومبيل خود وپيشگيري از آسيب هاي اين مواد به خودرو، ترجيح مي دهند شخصاً به تعويض روغن موتور ماشين اقدام كنند كه اين امر، عامل عمده آلودگي جاده هاي اطراف شهرها شده است. هر چند آلودگي محيط زيست و دور ريختن روغن هاي مستعمل در كشور ما غيرقانوني است، ولي متاسفانه اين مسئله در حاشيه جاده هاي شهرهاي كشور به وفور ديده مي شود، و بخش عظيمي از خاك هاي اطراف جاده ها، آغشته به روغن هاي مستعمل است. بي ترديد خاك آغشته به روغن استفاده شده براي هميشه و يا حداقل چندين هزار سال قابليت رشد و نمو گياه را از دست خواهد داد و اين زنگ خطري براي محيط زيست به شمار مي رود. از طرفي عدم توجه به جمع آوري صحيح روغن هاي سوخته، شبكه عظيمي از توليد كنندگان غيرقانوني را به وجود آورده كه با توليدات تقلبي و سوءاستفاده از نام شركت هاي توليد كننده معتبر، نه تنها باعث سلب اطمينان مصرف كنندگان از محصولات اين شركتها مي شوند بلكه خسارات سنگيني نيز به مصرف كنندگان اين محصولات تقلبي و اقتصاد كشور وارد مي كنند.
در گزارشي كه از نظر مي گذرانيد تلاش كرده ايم تا وضعيت جاده هاي اطراف شهر و تعويض روغني هاي مستقر در آنها را بررسي كرده و از سرانجام روغن هاي مستعمل و مسيري كه براي تصفيه مجدد طي مي كنند با خبر شويم.يكي از علت هاي عمده آلودگي زمين هاي اطراف شهرها تعويض نادرست روغن موتور ماشين هاي سنگين و سهل انگاري رانندگان و تعميركاران اين ماشين هاست كه در وهله اول مي بايست علت عمل آنها و بي توجهي آنها به اين موارد را جستجو كرد. عدم اعتماد به برخي از تعويض روغني هاي حاشيه جاده ها يكي از دلايلي است كه رانندگان متعددي به آن اشاره كردند.
صفر صادقي راننده كاميون ماك كه مشغول تعويض روغن موتور ماشين خود در كنار جاده است مي گويد: «هيچ تضميني وجود ندارد كه تعويض روغني ها در موتور ماشين، روغن هاي تقلبي نريزند. اگر اين اتفاق بيفتد آسيب و خسارت سنگيني به موتور ماشين وارد خواهد شد و هزينه هاي تعمير سنگيني را بايد پرداخت. براي اطمينان خاطر از اينكه چنين اتفاقي نيفتند ترجيح مي دهم، خودم روغن موتور ماشين را عوض كنم.»يكي ديگر از اين رانندگان در مورد دلايل اين كار مي گويد: «خراب شدن و از كار افتادن ماشين در نقاط دوردست جاده هيچ راهي جز اين كار را پيش روي راننده نمي گذارد. از طرفي اكثر ماشين هاي سنگين كنوني داراي عمري بيش از عمر مفيد هستند. كهنه بودن اين ماشين ها امكان از كار افتادن و ايجاد هر مشكلي را در آنها افزايش مي دهد.»خسارت هاي سنگينآن طور هم نيست كه رانندگان از خسارت هاي جبران ناپذيري كه روغن هاي مستعمل به خاك وارد مي كند، باخبر نباشند، منتها ترس از جايگزيني روغن هاي موتور تقلبي به جاي روغن مستعمل باعث مي شود كه به تعويض روغني هاي نا مطمئن مراجعه نكنند.«
يكي ديگر از اين رانندگان در اين مورد مي گويد: چندي پيش براي تعويض روغن موتور ماشين خود به يكي از تعويض روغني هاي
كنار جاده مراجعه كردم. روز بعد از تعويض روغن موتور، ماشين از كار افتاد و متوجه شدم در روغن موتور تعويضي مقدار زيادي چسب مخلوط شده بود. اين ماده خسارت سنگيني به موتور ماشين من وارد ساخت، آن چنان كه خريد يك روغن4 هزار توماني، خسارتي معادل4 ميليون تومان به ماشين من وارد كرد!جعفري كارگر تعويض روغني در مورد تقلبي بودن روغن موتورهاي موجود در بازار مي گويد: اگر تقلبي باشد نه از جانب ما بلكه از جانب كارگاه هاي غيرمجازي است كه روغن هاي سوخته را خريداري كرده و با انجام فرآيندهاي ابتدايي و غيراصولي بر روي اين مواد و با سوءاستفاده از آرم شركت هاي معتبر و بسته بندي هاي مشابه روانكارهاي استاندارد، اين گونه محصولات تقلبي را وارد بازار مي كنند. توليد كنندگان اين محصولات تقلبي شبكه وسيعي را تشكيل داده اند و در حال حاضر از اين محصولات به اندازه اي در بازار زياد شده كه گاه دسترسي به آنها بسيار ساده تر از دسترسي به محصولات استاندارد است!وي به شباهت هاي ظاهري روغن هاي تقلبي با روغن هاي استاندارد شركت هاي معتبر اشاره مي كند و مي گويد: شباهت ظاهري روغن موتورهاي تقلبي به روانكارهاي استاندارد به حدي است كه به هيچ عنوان نمي توان تفاوتي در ظاهر آنها پيدا كرد. وي مي افزايد: گردانندگان اين گونه كارگاه ها، افرادي را به سراغ تعويض روغني ها مي فرستند و روغن هاي كاركرده آنها را توسط تانكرهايي كه در اختيار دارند خريداري و به كارگاه هاي غيرمجاز مي فرستند. تا جايي كه من خبر دارم در شهرك هاي اطراف تهران و كرج تعدادي از اين كارگاه ها وجود دارد. متاسفانه هيچ نظارتي بر فعاليت اين گونه كارگاه هاي غيرمجاز صورت نمي گيرد و اين اماكن به صورت كنترل نشده و بي حد و حساب كالاي تقلبي در بازار روانكار وارد كرده اند. تعويض رايگان روغن موتورمحمد يزدي، كارگر تعويض روغني در مورد هزينه تعويض روغن موتور ماشين هاي سنگين مي گويد: در قبال تعويض روغن موتور ماشين ها، دست مزدي دريافت نمي كنم. دستمزد اين كار، روغن كاركرده ماشين هاست كه ما آنها را جمع آوري كرده و به خريداران مي فروشيم. اگر رانندگان به كارگاه هاي تعويض روغني اعتماد داشته باشند، خودشان به اين كار نخواهند پرداخت. بسياري از مراجعه كنندگان به كارگاه ما، رانندگاني هستند كه سال هاست براي تعويض روغن موتور ماشين خود به ما مراجعه مي كنند.
جمشيد شهسواري راننده كاميوني كه به يكي از كارگاه هاي تعويض روغني حاشيه جاده مراجعه كرده است، در پاسخ به سئوال ما مي گويد: سال هاست كه من به اين مكان مراجعه مي كنم و تاكنون موردي پيش نيامده كه از روغن ناسالم به جاي روغن مستعمل استفاده شود. در طول20 سال رانندگي تاكنون روغن ماشين خود را عوض نكرده ام و ترجيح مي دهم اين كار را به كسي بسپارم كه اگر پس از آن با مشكلي برخورد كردم مسئوليت آن مشكل را بر عهده بگيرد. جنيدي راننده كاميوني كه سالهاست در اين حرفه فعاليت دارد مي گويد: در گذشته تعويض روغني هايي بودند كه بعد از تعويض روغن موتور ماشين، كارتي را در اختيار راننده قرار مي دادند. اين كارت علاوه بر تعيين كاركرد روغن موتور تعويض شده ماشين، مشخص مي كرد كه اين روغن موتور در كدام تعويض روغني و به وسيله چه كسي عوض شده است. هم چنين اين كارت ها مي تواند اطمينان خاطري در راننده ايجاد كند و چنانچه موتور ماشين بر اثر تعويض روغن دچار ايراد شود، مي تواند به همان مكان مراجعه كند. اين روش مناسبي براي جلب اطمينان رانندگان است كه امروز تنها معدودي از تعويض روغني ها به اين روش عمل مي كنند.
آسيب هاي وارده به موتورايمان احمدي، تعميركار يكي از تعميرگاه هاي مجاز، در مورد آسيب هايي كه روغن هاي تقلبي به موتور ماشين وارد مي سازند، مي گويد: روغن هاي تقلبي تنها در ظاهر شبيه روغن هاي استاندارد هستند و در صورت استفاده از آنها آسيب هاي جبران ناپذيري به پمپ روغن، پيستون و رينگ ها وارد مي سازد. روغن هاي تقلبي در ياتاقان ها، پيستون ها و رينگ ها رسوب مي كند و درجه حرارت موتور را بالا مي برد و در نتيجه باعث كند شدن دور موتور مي شود. در جريان تهيه اين گزارش به رانندگاني برخورديم كه حتي كوچكترين اطلاعي در مورد روغن موتورهاي ماشين نداشتند كه اين ناآگاهي مي تواند منشا بسياري از مسائل و مشكلات باشد. ارائه اطلاعاتي هر چند جزيي و ابتدايي براي آگاه سازي اين فعالان اجتماع كه بيشتر وقت خود را در جاده ها مي گذرانند، مي تواند مسئوليتي در قبال حفظ محيط زيست و صنعت و اقتصاد كشور ايجاد كند. از طرفي اين قشر اجتماعي كه اكثر آنها روستا نشين بوده اند چندان هم با خاك بيگانه نيستند و مي دانند آلودن خاك به روغن هاي مستعمل چه آسيبي به آب و خاك وارد خواهد ساخت.
بسياري از اين رانندگان از تصادفات سنگيني سخن به بيان مي آوردند كه به علت آلوده شدن جاده هاي اسفالته به روغن هاي مستعمل رخ مي دهد. در يك نتيجه گيري كلي نظارت و كنترل دقيق تر از جانب مسئولان بر عملكرد تعويض روغني ها، نه تنها در ايجاد اطمينان خاطر رانندگان نقشي موثر خواهد داشت، بلكه از اين طريق مي توان مسير غيرقانوني روغن هاي مستعملي كه با تصفيه نادرست دوباره وارد بازار روانكارها مي شوند، پيگيري كرد و از سوءاستفاده، صاحبان كارگاه هاي غيرمجاز جلوگيري كرده و اعتبار توليد كنندگان معتبر را از خطر بي اعتمادي مصرف كنندگان حفظ كرد.آنچنان كه از آمار ارائه شده در ابتداي اين گزارش مي توان نتيجه گرفت، ظرفيت تصفيه مجدد روغن هاي كاركرده كارگاه ها و كارخانه هاي مجاز كشور در مقايسه با ميزان روغن كاركرده موجود در كشور بسيار محدود است و ايجاد امكاناتي در جهت افزايش توان بازيافت مجدد، از توليدات تقلبي اين محصولات جلوگيري خواهد كرد.هم چنين برخورد با توليد كنندگان روغن هاي تصفيه شده تقلبي از مهم ترين مواردي است كه مسئولان و حافظان محيط زيست مي بايست نسبت به آن واكنش بيشتري نشان دهند. بي ترديد با اتخاذ برنامه هاي دقيق مي توان در رفع بحران محيط زيست و جبران خسارت هاي گذشته كه ديگر از بحث منطقه اي خارج و به بحث جهاني بدل گشته، كوشيد و اين تقابل كهنه و ديرپاي توسعه و محيط زيست را به وضعيتي بدل ساخت كه فعاليت هاي اقتصادي- صنعتي، بتواند مشكلات زيست محيطي گذشته را رفع كند.اين مهم، در زمينه هايي هم چون نفت و انرژي و فرآورده هاي جانبي آن از اهميت دوچنداني برخوردار است.
